Belgische actoren in de nucleaire geneeskunde
Wist je dat België een stevige internationale reputatie heeft opgebouwd op vlak van nucleaire geneeskunde, als pionier op het vlak van onderzoek, de tweede grootste producent van medische radio-isotopen en een belangrijke speler in het wereldwijde transport en de distributie van radiofarmaca? Ontdek de belangrijkste Belgische actoren binnen de nucleaire geneeskunde hier.
België aan de wereldtop
Dankzij talrijke Belgische onderzoekscentra, universiteiten en bedrijven kunnen patiënten in België, in Europa en in de hele wereld profiteren van de voordelen van nucleaire geneeskunde. In België gaat dit om bijna een op twee personen, wereldwijd om zo'n 30 miljoen.
In België werken ongeveer 5.000 mensen in de nucleaire geneeskunde. Deze specialisten werken zowel aan onze universiteiten als in de daaraan verbonden universitaire ziekenhuizen, maar ook in gespecialiseerde centra voor de productie en verwerking van medische isotopen, zoals het SCK CEN en het IRE.
Van alle ziekenhuizen ter wereld die een afdeling radiotherapie of nucleaire geneeskunde hebben, werkt 1 op de 3 met Belgische technologie.
SCK CEN: een van de krachtigste onderzoeksreactoren ter wereld
Van bij zijn oprichting in 1952 speelde het SCK CEN in Mol een pioniersrol in de ontwikkeling van het nucleaire onderzoek. De BR2 (Belgian Reactor 2) behoort tot de krachtigste onderzoeksreactoren ter wereld. Samen met het Instituut voor Radio-elementen (IRE) neemt het SCK CEN 20 tot 25% van de totale wereldproductie van medische radio-isotopen voor zijn rekening. Dat cijfer kan zelfs oplopen tot 65% tijdens piekmomenten.
Radio-isotopen zijn noodzakelijk om vroegtijdige en precieze diagnoses te stellen (medische beeldvorming) en tal van ziektes te behandelen. Ze worden voornamelijk gebruikt om kanker op te sporen en te behandelen, maar ze worden ook in heel wat andere medische domeinen ingezet. Enkele voorbeelden: cardiologie, pneumologie, endocrinologie en reumatologie.
België produceert 20 tot 25% van de wereldwijde vraag naar medische isotopen.
Het Instituut voor Radio-elementen (IRE): 6 miljoen medische onderzoeken per jaar
Het IRE in Fleurus is een belangrijke internationale speler in de productie van radiofarmaca. Dit Belgische bedrijf levert radiofarmaceutische producten die specialisten rechtstreeks aan patiënten kunnen toedienen voor de diagnose en de behandeling van ziektes. Dankzij het IRE kunnen jaarlijks 6 miljoen medische onderzoeken overal ter wereld worden uitgevoerd, waarvan de helft in Europa.
Het IRE zuivert molybdeen-99 (diagnose) en andere radio-isotopen zoals jodium-131 (therapie) op basis van plaatjes die bestraald werden in het SCK CEN. Het IRE dekt ongeveer de helft van de Europese vraag naar molybdeen-99.
Naast de productie van radio-isotopen voor medische beeldvorming, ontwikkelt het IRE via zijn filiaal IRE ELiT (Environment & Lifescience Technology) ook radiofarmaceutische producten die rechtstreeks aan patiënten kunnen worden toegediend.
De teams van het IRE zijn actief betrokken bij onderzoeksprogramma's met verschillende universiteiten en onderzoekscentra, zowel in Europa als op andere continenten. Die samenwerking is van kapitaal belang voor toekomstige ontwikkelingen in dit geavanceerde radiofarmaceutische domein.
Tractebel: nood aan aangepaste infrastructuur voor de productie van medische isotopen
Nucleaire geneeskunde is een domein in volle ontwikkeling. En de vraag naar medische isotopen blijft wereldwijd toenemen. Om de infrastructuur te bouwen voor de productie van medische isotopen, is een specifieke knowhow vereist. Slechts een handvol spelers heeft deze knowhow in huis.
Om tegemoet te komen aan die groeiende vraag naar medische isotopen, stijgt ook de vraag naar de gepaste infrastructuur om deze radio-isotopen te produceren: onderzoekscentra, ziekenhuizen en productiecentra voor isotopen. Deze infrastructuur moet voldoen aan zeer specifieke veiligheidseisen, in het bijzonder qua radioprotectie (de bescherming van artsen, onderzoekers en patiënten tegen de schadelijke gevolgen van radioactiviteit). Voor alle duidelijkheid: nucleaire geneeskunde is een veilige en erkende medische praktijk. Maar de productie ervan vraagt – net als alle andere stappen in de cyclus van radio-isotopen – de nodige omzichtigheid. En net als in de rest van de nucleaire sector, is veiligheid een absolute prioriteit.
“Tractebel is één van de weinige bedrijven die de juiste nucleaire en farmaceutische competenties in huis heeft om dit soort specifieke faciliteiten te kunnen bouwen. Er is een specifieke expertise nodig, zowel op het vlak van engineering, infrastructuur, nucleaire knowhow en radioprotectie. Dergelijke gebouwen hebben een specifiek ontwerp, nucleaire ventilatie-, beveiligings- en stralingsbeschermingssystemen om het personeel tegen alle risico's te beschermen. De combinatie van nucleaire en farmaceutische vaardigheden staat voorop”, aldus Philippe Damhaut, expert Nuclear Medical Applications bij Tractebel.
Tractebel heeft, als Belgisch engineeringbureau met ruim 60 jaar ervaring in de nucleaire sector, deze expertise in huis, van A tot Z, van licensing en design tot support bij de constructie. In 2015 begon Tractebel met het leveren van advies en expertise bij het zeer specifieke ontwerp van ‘nucleaire gebouwen’, in casu voor het Pallas project in Nederland. Ondertussen is het dienstenbedrijf actief voor tal van spelers hier en elders. En met de verwachte groei voor nucleaire geneeskunde wereldwijd, zijn de toekomstperspectieven veelbelovend.
“Tractebel is één van de weinige bedrijven die de juiste nucleaire en farmaceutische competenties in huis heeft om dit soort specifieke faciliteiten te kunnen bouwen”
Ion Beam Applications (IBA): bekend om zijn deeltjesversnellers
Meer dan 3.000 ziekenhuizen over de hele wereld maken gebruik van de technologie die IBA (Louvain-la-Neuve) ontwikkelt. Dit bedrijf is gespecialiseerd in de ontwikkeling, de productie en de verkoop van deeltjesversnellers voor radio-isotopen en materiaal voor nucleaire geneeskunde
Als producent van cyclotrons (deeltjesversnellers) neemt IBA meer dan 50% van de markt voor protontherapie voor zijn rekening. Bovendien is IBA de wereldwijde nummer één in de productie van dosimeters. Protontherapie is een variant op radiotherapie. Dosimetrie bestudeert de zeer precieze dosissen die gebruikt worden in de nucleaire geneeskunde.
Isotopes Services International (ISI): wereldleider in distributie
Het Mechelse bedrijf ISI is gespecialiseerd in de snelle distributie van radiologische geneesmiddelen in en buiten Europa. ISI is de wereldleider in de distributie van radioactieve producten met korte levensduur.
De luchthaven van Zaventem is hiervoor een belangrijke internationale hub. Tal van ladingen uit België, Nederland en Ierland bijvoorbeeld moeten geleverd worden aan ziekenhuizen verspreid over heel Europa. Dit alles vraagt om een zeer precieze en goed georganiseerde logistiek.
TRANSRAD: het transport van A tot Z
TRANSRAD in Fleurus staat in voor het transport en de verzending van gevoelige radioactieve stoffen via weg, spoor, lucht en water, zowel op nationaal als internationaal niveau. Het bedrijf is een leider in zijn sector en is betrokken bij alle stadia van de distributieketen, van de grondstof (uranium) tot in de ziekenhuizen.
MYRRHA: een wereldprimeur in België
Het aantal patiënten en toepassingen van radio-isotopen zal blijven stijgen. In het verleden werd de medische wereld al eens getroffen door de schaarste van radio-isotopen en het risico neemt dag na dag toe. Bovendien is het aantal onderzoeksreactoren die radio-isotopen zoals molybdeen-99 kunnen produceren, op twee handen te tellen.
België besloot het project MYRRHA te lanceren in het SCK CEN in Mol. MYRRHA is een nieuwe onderzoeksreactor die uniek is in de wereld. Binnenkort zal de reactor een onmisbare schakel zijn in het onderzoek naar en de productie van medische radio-isotopen aangezien in september 2018 de federale overheid aankondigde dat ze de realisatie van MYRRHA ondersteunen. Deze financiering van 558 miljoen van de Belgische regering zal leiden tot de realisatie van de eerste fase van MYRRHA: de bouw van het eerste onderdeel van de deeltjesversneller en bestralingsstations. Deze infrastructuur zal in 2026 in werking gesteld worden, innovatieve radio-isotopen produceren en fundamenteel en toegepast onderzoek naar onder meer toekomstige materialen bevorderen.
