Veiligheid en controle van nucleaire installaties
Veiligheid en controle van nucleaire installaties

Wie controleert onze nucleaire installaties?

De kernenergiesector is een van de veiligste en meest gecontroleerde sectoren ter wereld. In België worden alle activiteiten waarbij gebruik wordt gemaakt van radioactieve substanties geregeld gecontroleerd.

Alle locaties waar gewerkt wordt met nucleaire technologie krijgen inspecteurs over de vloer: de kerncentrales, ziekenhuizen, onderzoekscentra, industriële bedrijven, de transportsector en zelfs tandarts- en dierenartspraktijken. Het gaat daarbij om dagelijkse en periodieke, interne en externe, nationale en internationale controles: niets wordt aan het toeval overgelaten. 

Veiligheid en beveiliging: twee verschillende begrippen

Nucleaire veiligheid en beveiliging zijn allebei onontbeerlijk, maar het is belangrijk om een onderscheid te maken. De definities luiden als volgt:

Nucleaire veiligheid

'De nucleaire veiligheid is het geheel van maatregelen die worden toegepast vanaf het ontwerp van een installatie, tijdens de bouw ervan, gedurende de periode dat de installatie operationeel is tot en met de ontmanteling, met als de doel de veiligheid van de werknemers, de bevolking en het milieu te waarborgen tegen de effecten van ioniserende stralen. Voor een toereikende veiligheid moet rekening worden gehouden met uiteenlopende factoren, zoals technische, organisatorische en menselijke aspecten.' 

Een voorbeeld: 5 opeenvolgende insluitingsbarrières (van de brandstoftabletten tot het reactorgebouw) isoleren het uranium en de bijzonder radioactieve splijtstoffen om te voorkomen dat radioactieve straling ontsnapt.

Nucleaire beveiliging

'De nucleaire beveiliging omvat alle technische en organisatorische maatregelen die betrekking hebben op de radioactieve stoffen en de installaties. Die maatregelen worden genomen om diefstal, sabotage of handelingen met kwaadwillige bedoelingen op te sporen of te voorkomen, of om er snel op te kunnen reageren. De nucleaire beveiliging is gebaseerd op de nationale regelgeving inzake de fysieke bescherming van nucleaire stoffen en installaties, en het transport ervan.' 

Een voorbeeld: de informaticanetwerken zijn beveiligd tegen cyberaanvallen. 

Nu het duidelijk is wat de verschillen zijn, gaan we wat dieper in op de verschillende controleprocedures en -niveaus.

Drie belangrijke controleniveaus voor de kerncentrales

In de loop van een jaar worden de Belgische kerncentrales aan een aanzienlijk aantal controles onderworpen, zowel door interne medewerkers als door externe gespecialiseerde instanties.
Later zullen we dieper ingaan op de frequentie en de aard van de controles die in onze centrales plaatsvinden. Maar laten we nu eerst eens kijken naar de controleniveaus. Dit zijn de drie belangrijke controleniveaus.

Door de exploitant

In België is de exploitant de eerste verantwoordelijke. Die moet zich schikken naar de normen van het 'Nationaal Verslag over de nucleaire veiligheid van de Belgische installaties'. De exploitant van de centrales van Doel en Tihange is ENGIE Electrabel. 

Door het FANC en Bel V

Het Federaal agentschap voor nucleaire controle (FANC) en zijn filiaal BEL V ressorteren onder de minister van Binnenlandse zaken. Zij zien erop toe dat de exploitant de nucleaire veiligheidsregels naleeft en dat die op elk moment het hoogst mogelijke veiligheidsniveau aanhoudt. 

Door internationale instanties

Het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA), via de inspecties OSART en SALTO, die we later in detail bespreken, en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie (Euratom) voeren eveneens controles uit op de veiligheid van de nucleaire installaties. Daarnaast kan de Europese Commissie specifieke inspecties opleggen, zoals de stresstests voor alle kerncentrales in de Europese Unie.

De veiligheid van de Belgische installaties

Context: enkele dagen na het ongeval van Fukushima werden stresstests ingevoerd voor alle actieve kerncentrales binnen de Europese Unie. Uit die stresstests is gebleken dat de Belgische kerncentrales tot de bestendigste van Europa behoren. Onder alle omstandigheden zijn ze bestand tegen de meest extreme natuurverschijnselen.

Toch heeft ons land beslist om strenger te zijn dan wat de Europese Commissie vraagt.  

Ten eerste heeft België de stresstests uitgebreid naar alle nucleaire installaties van klasse 1 die operationeel zijn in ons land, met name: het SCK●CEN (Studiecentrum voor Kernenergie), Belgoprocess (verwerking van radioactief afval), JRC-Geel, het IRE (Nationaal Instituut voor Radio-elementen) en het IRMM (het Instituut voor Referentiematerialen en -metingen).

Ten tweede is er beslist om de stresstests uit te breiden naar handelingen met kwaadwillig opzet (terrorisme, cybercriminaliteit,...). Het FANC volgt en controleert de voortgang van deze maatregelen.

In de kerncentrales van Doel en Tihange is de veiligheid altijd en overal een absolute prioriteit

Onze kerncentrales staan onder streng toezicht

In de centrales van Doel en Tihange is de veiligheid altijd en overal een absolute prioriteit, zelfs als dat ten koste gaat van de productie. Iedereen is doordrongen van het besef dat alleen de hoogst mogelijke veiligheid goed genoeg is.

Controles, elke dag opnieuw

  • Door de verantwoordelijke medewerkers

Het personeel, dat specifieke opleidingen heeft genoten op het vlak van veiligheid, monitort en verifieert continu alle procedures. Daarnaast voeren de deskundigen van de afdelingen kwaliteitszorg en veiligheid van de centrale dagelijks controles uit.

  • Door de inspecteurs van Bel V

Deze inspecteurs voeren controles en verificaties uit in opdracht van het FANC. Ze zijn elke dag aanwezig op de site en hebben op elk moment toegang tot alle documenten en installaties. Zij zijn eveneens bevoegd om onverwachte controles uit te voeren.

Periodieke evaluaties en nazichten

Voor de periodieke evaluaties moet de exploitant 14 veiligheidscriteria beoordelen die zijn vastgelegd in de veiligheidsgids van het IAEA. De resultaten daarvan worden vervolgens gecheckt door het FANC en Bel V.

Om de tien jaar worden de kerncentrales onderworpen aan een veiligheidsaudit. Tijdens deze audit worden de installatie en de exploitatieregels vergeleken met de regels, normen en gebruiken die op dat moment wereldwijd worden gehanteerd. De resultaten dienen als basis voor de actieplannen die worden opgesteld om verbeteringen door te voeren. De opvolging van die acties is de verantwoordelijkheid van het FANC en Bel V.

Internationale inspecties door "peers"

Op regelmatige tijdstippen doet België een beroep op de expertise van gerenommeerde internationale instanties. Zo organiseert het IAEA op vraag van de regering van het gastland deskundigenmissies.

OSART: geïnspireerd op de beste internationale praktijken

De OSART-missies (Operational Safety Review Team) baseren zich op de evaluaties door peers en streven naar perfectie. Een team van internationale experten controleert het veiligheidsniveau van de centrale en formuleert aanbevelingen. Achteraf volgt een controle om te kijken of die aanbevelingen zijn uitgevoerd. De afgelopen jaren hebben zowel in Doel als in Tihange OSART-controles plaatsgevonden.

SALTO: veiligheid op lange termijn

SALTO staat voor Safety Aspects of Long Term Operation. Deze missies evalueren de veiligheidsaspecten van een langetermijnuitbating van een kernreactor. SALTO-controles werden uitgevoerd met het oog op de verlenging van de reactoren Tihange 1 en Doel 1 en 2. De experten van het IAEA hebben geconcludeerd dat het actieplan van ENGIE Electrabel perfect voldoet aan de internationale normen. Lees meer.

De controleautoriteiten worden... gecontroleerd

Het IAEA organiseert eveneens internationale audits van de instanties die controles uitvoeren. Deze evaluaties door peers worden verzameld onder de noemer 'Integrated Regulatory Review Service' (IRRS). Het doel van die audits bestaat erin de efficiëntie van de nationale regels af te stemmen op de veiligheidsnormen van het IAEA.
 
In december 2013 heeft een team van meer dan 30 internationale experten gedurende twee weken het Belgische regelgevende kader geanalyseerd met betrekking tot de nucleaire veiligheid en stralingsbescherming. Hoewel hun rapport aanbevelingen bevat, hebben ze hun onderzoek kunnen afronden, wat bewijst dat het FANC en Bel V efficiënt werk leveren.

Het volledige rapport is hier beschikbaar.

De exploitatie van de Belgische kerncentrales over meer dan 40 jaar

De regering heeft de exploitatievergunning voor de reactoren van Doel 1 en 2 en Tihange 1 met 10 jaar verlengd. Deze reactoren zullen met andere woorden openblijven tot in 2025. In het licht van deze verlengde duur (LTO of 'Long Term Operation') heeft ENGIE Electrabel aan het FANC een specifiek veiligheidsdossier overgemaakt, alsook actieplannen waarin de maatregelen en investeringen worden beschreven. Er zijn honderden miljoenen euro's geïnvesteerd opdat deze drie reactoren gedurende 50 jaar in alle veiligheid kunnen functioneren.

Dit kan u ook interesseren…

Nucleair Forum: wie zijn wij?

Het Nucleair Forum verenigt het merendeel van de ondernemingen en instellingen die actief zijn in de toepassingen van kerntechnologie. Het Nucleair Forum wil de referentie bij uitstek zijn over kerntechnologie, zowel voor de pers, voor de beleidsverantwoordelijken als voor het grote publiek. Ontdek meer