Fukushima: de feiten
Fukushima: de feiten

Op 11 maart 2011 volgde na een zware aardbeving een tsunami die een deel van de noordoostelijke kust van Japan vernielde. De tsunami veroorzaakte ook ernstige schade aan de kerncentrale van Fukushima en heeft geleid tot het kernongeval waarbij grote hoeveelheden radioactieve stoffen zijn vrijgekomen.

Een dergelijk ongeval is vrijwel onmogelijk in België. België ligt niet in een seismisch actief gebied en tsunami’s komen er niet voor. Op het technische vlak, hebben de Belgische kernreactoren verschillende voordelen in vergelijking met de reactoren van Fukushima. De Belgische drukwaterreactoren (PWR-reactoren) hebben drie totaal onafhankelijke circuits, tegenover twee circuits bij de kokendwaterreactoren van Fukushima (BWR-reactoren). Bovendien zijn de Belgische kernreactoren geïsoleerd aan de buitenkant met een dubbel insluitingsvat. De gebouwen van de Belgische reactoren zijn ook uitgerust met passieve waterstofrecombinatoren, die het risico op explosies door waterstof teniet doen. Dat was niet het geval in Fukushima. 

Onmiddellijk na het ongeval werd een groot plan van kracht, zowel van de overheid om de vervuiling buiten de site aan te pakken, als van de uitbater Tepco om de verschillende gevolgen van het ongeval aan te pakken.

De nucleaire industrie is één van de meest gecontroleerde sectoren ter wereld

Na de eerste lessen die getrokken werden uit het ongeval van Fukushima, besloot de Europese Commissie om alle Europese kerncentrales aan een stresstest te onderwerpen. De resultaten van deze Europese stresstesten hebben aangetoond dat de Belgische installaties tot de meest bestendige van Europa behoren en dat ze robuust genoeg zijn om extreme situaties te doorstaan. In de Belgische kerncentrales bestaan er meerdere veiligheidsniveaus en zijn er zeer strikte procedures. De centrales zijn bovendien voorzien van een dubbel insluitingsvat. De kernindustrie is één van de meest gecontroleerde sectoren ter wereld.

Geslaagde stresstests voor de Belgische centrales

De Europese nucleaire industrie heeft lessen getrokken uit de ramp. Twee weken na het ongeval van Fukushima besloot de Europese Commissie om de 143 Europese kerncentrales te onderwerpen aan stresstesten. Deze testen legden een diepgaande analyse op van de veiligheidssystemen van elke centrale in het licht van natuurrampen van grote omvang. Op vraag van het Belgische parlement werd het toepassingsgebied van deze stresstesten uitgebreid naar andere mogelijke dreigingen, gelinkt aan menselijke activiteiten en kwaadwillig opzet. Na analyse en peer review heeft ENSREG (European Nuclear Safety Regulators Group) zijn conclusies voorgelegd. In deze conclusies wordt bevestigd dat de Belgische kerncentrales tot de meest robuuste behoren en dat ze hun essentiële veiligheidsfuncties behouden in alle onderzochte scenario’s

Er werd ook een aanvullend actieplan opgesteld om verbeteringen aan te brengen op de verschillende vlakken. Dit plan werd vanaf 2011 vertaald in zeer concrete acties en is verdergezet tot op vandaag met belangrijkere realisaties. De muur die werd gebouwd rond de site van Tihange ter bescherming tegen een overstroming, die één keer om de 10.000 jaar kan voorkomen, is daar een voorbeeld van.

Fundamentele verschillen met de Belgische reactoren

De opeenvolging van plotse natuurrampen van grote omvang zoals in Fukushima is ondenkbaar in België. Toch werden bij de Europese stresstesten de veiligheidsmarges van de centrales gemeten in het licht van natuurfenomenen van grote omvang (aardbevingen, overstromingen, extreme weersomstandigheden). Wat België betreft, werd de robuustheid van de kerncentrales bevestigd. 
 
Daarnaast is het ook belangrijk om te benadrukken dat het om verschillende types kernreactoren gaat. In België gaat het om drukwaterreactoren (PWR-reactoren), terwijl het in Fukushima gaat om kokendwaterreactoren (BWR-reactoren). In technisch opzicht hebben de Belgische reactoren onweerlegbare voordelen ten opzichte van de reactoren van Fukushima: 

  • De Belgische PWR-reactoren (drukwaterreactor) omvatten drie totaal onafhankelijke circuits, tegenover twee bij de BWR-reactoren (kokendwaterreactor) van Fukushima.
  • Vanaf de ontwerpfase hebben de 7 Belgische reactoren twee insluitingsvaten gekregen, met tussen de twee een ringvormige ruimte met verlaagde druk.
  • De gebouwen van de Belgische reactoren zijn bovendien uitgerust met passieve waterstofrecombinatoren. De reactoren van Fukushima hadden geen dergelijke recombinatoren.

De twee afbeeldingen hieronder tonen een doorsnede van de BWR-reactor van Fukushima en het reactorgebouw.

De BWR-kernreactor in Fukushima.
Het reactorgebouw in Fukushima.

Het ongeval van Fukushima

De centrale van Fukushima-Daiichi bestaat uit zes reactoren aan de oostkust van Japan, in een seismisch actief gebied. Op vrijdag 11 maart 2011 deed er zich een aardbeving voor met een kracht van 9 op de schaal van Richter. Het was trouwens één van de krachtigste aardbevingen die het land ooit trof. De aardbeving zette de automatische noodstop in werking, waardoor alle kerncentrales in de regio stilvielen. Na een stop duurt het nog enkele dagen voor een centrale volledig tot stilstand komt. Ondertussen werd de reactor (die nog restwarmte produceert) afgekoeld, volgens de procedures, door het circuit van de noodkoeling.

De tsunami zette een groot deel van de site onder water, daardoor viel de stroomvoorziening uit en gingen de reserves zoet water verloren. Langzaamaan, door het wegvallen van de stroomvoorziening en de koelingsbronnen, daalde het waterpeil in de kuip van de reactoren 1, 2 en 3. Dat heeft geleid tot de versmelting van de kernsplijtstoffen. Daarbij zijn grote hoeveelheden radioactieve splijtingsproducten vrijgekomen in de vorm van aërosolen en waterstof in het insluitingsvat. Om de druk binnenin het insluitingsvat te verminderen, hebben de operatoren van de centrale de aërosolen en het waterstof vrijgelaten in de atmosfeer.

Evacuatiezones rond de kerncentrale van Fukushima.

De snelle evacuatie

Vanaf 11 maart heeft de Japanse overheid de evacuatie bevolen van de bevolking in een straal tot 20 km rond de centrale. 

Het rapport van de Verenigde Naties (UNSCEAR, 2014) stelt dat er geen enkel noemenswaardig effect was op de gezondheid van de mensen die in contact zijn gekomen met de radioactieve stralen en dat er ook geen effect zal zijn op lange termijn. Dit valt als volgt te verklaren (volgens het rapport van de Verenigde Naties):

  • Dankzij een snelle evacuatie van de 160.000 mensen en door het feit dat de explosie van de reactoren slechts plaatsvond na vier dagen, zijn er weinig mensen die blootgesteld werden aan een hoge dosis straling.
  • De gemiddelde dosis straling waaraan het grootste deel van de bevolking werd blootgesteld in de regio van Fukushima tijdens het eerste jaar, door blootstelling aan stralen of door de inname van besmet voedsel, was minder dan 10 millisievert. De Japanse overheid gaat verder met de systematische opvolging van de bevolking die werd blootgesteld aan de stralen. 
  • De gezondheidstoestand van de aanwezige werknemers op de site na de ramp werd specifiek opgevolgd.

Voor regelmatige updates kan u terecht op de website van het Internationaal Agentschap voor Atoomenergie (IAEA).

MilliSievert

De sievert is de eenheid voor de equivalente dosis ioniserende straling waaraan een mens in een bepaalde periode is blootgesteld. De sievert is afhankelijk van de biologische effecten van straling. Het Belgische Federale Agentschap voor Nucleaire Controle schat de gemiddelde natuurlijke achtergrondstraling voor België in op 2,5 millisievert/jaar. 

Enkele voorbeelden van dosissen geven een idee van de grootorde:

  • Een standaard longradiografie: 0,02 mSv.
  • Een retourvlucht Brussel-New York: 0,1 mSv, en 2 tot 4 mSv per jaar voor luchtvaartpersoneel.
  • In de omgeving van een kerncentrale wonen: 0,002 mSv per jaar.

Hoe is de situatie vandaag?

Buiten de site

Na het ongeval heeft de Japanse overheid beslist om het besmette gebied bewoonbaar te maken door een combinatie van massale ontsmettingsacties en acties voor de revitalisering. 
Er werden twee zones aangeduid, rekening houdend met dosissen: 

  • een zone die alle geëvacueerde gebieden omvat, waar een speciale ontsmetting is voorzien, en 
  • een zone waar de besmetting intensief geëvalueerd zal worden (alle gebieden die besmet zijn, maar waar niet tot evacuatie overgegaan werd). 

Eind 2015 was de ontsmetting afgerond in 6 van de 11 gemeenten gelegen in de speciale ontsmettingszone.

Zes jaar na de ramp hebben de inwoners van Litate groen licht gekregen van de Japanse regering om terug naar huis te keren. Litate is een dorp dat op ongeveer 35 kilometer van Fukushima ligt. Na een intensieve sanering van de bodem, is het stralingsniveau weer normaal en is het opnieuw mogelijk om er permanent te wonen. De blootstelling van de burgers die terugkeren naar hun dorp zal gelijkaardig zijn aan de gemiddelde blootstellingsniveau in Japan. Dat niveau ligt op dit ogenblik op meer dan 2 millisievert per jaar, dat is vergelijkbaar met de blootstelling in België.

Op de site 

De reactoren 1, 2 en 3 zijn ernstig beschadigd met een gesmolten kern die de kuip heeft doorboord en terecht is gekomen onderin het insluitingsvat. De reactoren liggen nog steeds stil en worden gekoeld door een constante inspuiting van koelwater. De 1533 splijtstofelementen werden volledig verwijderd uit het opslagbassin van reactor 4.

Sinds het ongeval werden reusachtige werken uitgevoerd om de site te herstellen, nieuwe uitrusting te bouwen voor de opslag van vast en vloeibaar besmet afval en vooral om binnen de site de afvoer van besmet water veilig te stellen. Met dat doel werden twee muren gebouwd: één om de site te scheiden van de oceaan en een andere muur, bestaand uit ijs, volledig gebouwd rond de 4 getroffen reactoren. Tegelijkertijd zijn er ook belangrijke werken aan de gang om nieuwe beschermingsstructuren en opslagplaatsen te bouwen boven de reactoren 1 en 3. Deze werken zouden ervoor moeten zorgen dat de werken voor de lediging van opslagbassin 3 in de loop van 2017 gestart kunnen worden.

De nodige uitrusting wordt momenteel voorzien om robots toe te laten onderzoek te voeren binnenin de insluitingsvaten. De eerste pogingen werden gewaagd in reactor 2 eind december 2016. In totaal zijn er maandelijks duizenden menselijke tussenkomsten op de site van Fukushima.

De muur van ijs (links) en de muur om de site van de oceaan te scheiden (rechts).

De engagementen op lange termijn

Buiten de site 

De Japanse autoriteiten zullen er alles aan doen om de progressieve terugkeer van de bevolking toe te laten in de geëvacueerde gebieden. De overheid zal de ontsmetting, opgestart in 2011, verderzetten en daarnaast zal de bevolking ook verder opgevolgd worden en verder beschermd worden tegen het radiologisch risico.

Op de site 

De eerste grote etappe is de opruiming van de splijtstofelementen in de opslagbassins naast de reactoren 1, 2 en 3. Het programma voorziet om te starten met opslagbassin 3 in 2017 en daarna verder te gaan in 2020 met de opslagbassins 1 en 2. Er wordt bijzondere aandacht besteed aan de bescherming van de werknemers en aan de vermindering van de blootstelling aan straling. Vervolgens, en volgens de voorspellingen van de operator, zouden de operaties voor het weghalen van de beschadigde kernbrandstofelementen moeten plaatsvinden in de reactoren 1, 2 en 3. Eens deze werken zijn afgerond, zal TEPCO moeten starten met de volledige ontmanteling van de 6 reactoren op de site. De duur hiervan wordt geschat op 30 tot 40 jaar.

U kan de laatste stand van zaken van de werken volgen op de website van TEPCO, de uitbater van de kerncentrale van Fukushima.

Bronnen

Verenigde Naties, Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), Internationaal Atoomagentschap (IAEA), Europese Commissie, Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC), World Nuclear Association, UNSCEAR (het wetenschappelijk comité van de Verenigde Naties dat onderzoek voert naar de gevolgen van radioactieve straling), TEPCO, IRSN, ENSREG.

Sleutelwoorden bij dit artikel

Dit kan u ook interesseren…

Over het Nucleair Forum

Het Belgisch Nucleair Forum wil de referentie bij uitstek zijn over kerntechnologie: voor de pers, de politiek en het grote publiek. Het wil mensen informeren aan de hand van een reeks uiteenlopende acties. Lees meer