Medische radio-isotopen: een race tegen de klok
Medische radio-isotopen: een race tegen de klok

Radio-isotopen worden ingezet bij de diagnose en de behandeling van ziekten. De techniek wordt wereldwijd jaarlijks gebruikt bij meer dan 30 miljoen mensen. Voor de productie en het transport van die radio-isotopen moeten heel wat stappen doorlopen worden, en liefst zo snel mogelijk. Om patiënten te kunnen helpen, barst een race tegen de klok los ...

Waarom radio-isotopen?

Omdat deze techniek, als geen ander, een vroegtijdige en precieze diagnose mogelijk maakt, alsook een doelgerichte en gepersonaliseerde behandeling.

De techniek wordt gebruikt bij 60 verschillende ziektebeelden en de toepassingsgebieden ervan evolueren nog elke dag. Radio-isotopen zijn vandaag al onvervangbaar en bieden ook talrijke perspectieven voor de medische wereld van morgen.

Diagnose

Jaarlijks worden wereldwijd 31 miljoen onderzoeken met radio-isotopen uitgevoerd. Een camera of een scanner detecteert de radioactieve tracers die aan de patiënt werden toegediend en zet die om in beelden. Na het onderzoek verdwijnt de radioactiviteit snel uit het lichaam, waardoor er geen gevaar is voor de patiënt.

De behandeling

3 miljoen: zoveel mensen worden jaarlijks wereldwijd behandeld met radio-isotopen. Het gaat om een doelgerichte therapie, zonder chirurgische ingrepen, waarbij de zieke cellen door bestraling vernietigd worden, maar het effect op de gezonde cellen beperkt blijft. Bovendien wordt de behandeling voor elke patiënt en elk ziektebeeld afzonderlijk bestudeerd, en wordt de dosis geval per geval aangepast.

De ongelooflijke reis van atoom naar patiënt

Alles begint bij uranium. Eén keer per jaar wordt uranium uit de Verenigde Staten naar Frankrijk gebracht. Daar wordt het uranium verpakt in buisjes van amper 16 cm, ook wel 'targets' genoemd.

Die targets worden getransporteerd naar de verschillende onderzoeksreactoren, die de volgende stap in de productie van radio-isotopen voor hun rekening nemen. Er zijn maar zes plaatsen ter wereld waar dat gebeurt: in België, Nederland, Polen, Tsjechië, Australië en Zuid-Afrika. Aangezien er zo weinig sites zijn, werken die nauw samen om te beantwoorden aan de wereldwijde vraag naar radio-isotopen. De Belgische onderzoeksreactor van het SCK•CEN (Studiecentrum voor Kernenergie) in Mol, de BR2 (Belgian Reactor 2), behoort tot de krachtigste ter wereld.

Laten we even kijken hoe de productie en het transport van radio-isotopen verloopt, in het bijzonder in België.

De target activeren

De uraniumtargets worden via beveiligd transport naar het SCK•CEN in Mol vervoerd. Daar wordt het materiaal bestraald in de BR2 om verschillende types isotopen te produceren. Tijdens het bestralingsproces, dat 5 dagen duurt, wordt radioactief materiaal gemaakt waaruit vervolgens molybdeen-99 en andere isotopen kunnen worden gehaald. 

De volgende stap is het transport van die isotopen. Snelheid is daarbij cruciaal. De radioactiviteit, en dus de doeltreffendheid, van radio-isotopen vervalt immers bijzonder snel. De tijd waarin de helft ervan is verdwenen, wordt de halveringstijd genoemd. Die kan enkele dagen of, in dit specifieke geval, enkele uren zijn. 

Van target naar radio-isotoop

Na het bestralingsproces verlaten de uraniumtargets het SCK•CEN, op weg naar hun volgende bestemming: de farmaceutische bedrijven die deze targets omzetten in medische radio-isotopen.

Zodra de uraniumtargets op hun bestemming aankomen, worden ze via een chemisch proces opgelost om er de medische radio-isotopen uit te kunnen halen. Wereldwijd bestaan er maar een paar gespecialiseerde inrichtingen waar dat mogelijk is: het Nationaal Instituut voor Radio-elementen (Institut des Radioéléments - IRE ) in Fleurus, België; Mallinckrodt Pharmaceuticals in Dublin, Ierland; GE Healthcare in Eindhoven, Nederland; NTP in Pretoria, Zuid-Afrika en ANSTO in Lucas Heights, Australië. 

Alleen al met de radio-isotopen die het IRE produceert, kunnen wereldwijd 6 miljoen onderzoeken uitgevoerd worden, waarvan ongeveer de helft in Europa.

Dringend transport

Het transport is een delicate aangelegenheid: het moet aan alle normen voldoen om enerzijds de veiligheid van het personeel te garanderen en anderzijds de kwaliteit en doeltreffendheid van het getransporteerde product te vrijwaren. En dat allemaal in een recordtijd. De gespecialiseerde Belgische transportfirma TRANSRAD (Fleurus) verzorgt het transport van dergelijke gevoelige radioactieve stoffen. 

Wanneer het productieproces van de radio-isotopen achter de rug is, worden die in een generator geplaatst om ze te beschermen tijdens het vervoer naar het ziekenhuis. Bovendien kunnen ze op die manier, eenmaal ter plaatse, snel en gemakkelijk worden gebruikt. In de generator verliezen de radio-isotopen 1% doeltreffendheid per uur, ofwel 25% per dag: snel zijn is dus de boodschap.

Het Mechelse bedrijf ISI (Isotopes Services International) en DHL zijn twee spelers die dit gespecialiseerde transport in België en de rest van de wereld verzorgen. De luchthaven van Zaventem is overigens een belangrijke internationale hub voor de verdeling van radio-isotopen wereldwijd.

Het is 7 uur...

De behandelingen beginnen in het ziekenhuis. De arts en de patiënt zijn klaar. En de radio-isotopen zijn aanwezig.

Nucleaire geneeskunde in de kijker op National Geographic

De documentaire « Nuclear Lifeline » op National Geographic laat u de cruciale rol ontdekken die nucleaire technologie speelt in ons dagelijks leven vandaag en morgen.... en de essentiële rol die België speelt op vlak van nucleaire technologie. Denk daarbij aan de toepassingen in geneeskunde of gezondheid. Of ook in voeding, landbouw en watervoorziening; deze zijn essentieel geworden door de grotere impact van klimaatverandering. Het Nucleair Forum heeft samengewerkt aan de ontwikkeling van deze twee reportages.

In de eerste aflevering volgt de crew van National Geographic de race tegen de klok van medische radio-isotopen. Het gaat van de productie van deze radio-isotopen in de reactor van het SCK•CEN in Mol, over de omzetting van deze isotopen in radiofarmaceutische producten bij het IRE in Fleurus, tot de gespecialiseerde en precieze logistiek en transport via de luchthaven van Zaventem naar een ziekenhuis in Madrid.

Nuclear Lifeline : De race tegen de klok van medische radio-isotopen

Sleutelwoorden bij dit artikel

Dit kan u ook interesseren…

Het Belgisch Nucleair Forum wil de referentie bij uitstek zijn over kerntechnologie: voor de pers, de politiek en het grote publiek. Het wil mensen informeren aan de hand van een reeks uiteenlopende acties. ... Lees meer