Er is een fout opgetreden, probeer het later opnieuw.

Op de hoogte blijven via onze nieuwsbrief?

Kernenergie en het klimaat: een koolstofarme elektriciteitsmix
Kernenergie en het klimaat: een koolstofarme elektriciteitsmix

Kernenergie en het klimaat

Kernenergie produceert ongeveer 50% van de elektriciteit in België, en dat met een zeer lage CO₂-uitstoot. Het is op dit moment de belangrijkste CO₂-arme energiebron die we beschikbaar hebben in België. Als we onze klimaatdoelstellingen willen halen, is kernenergie een onmisbaar onderdeel van de elektriciteitsmix.

Klimaatopwarming: de feiten

Het klimaat en de temperatuur op aarde veranderden de voorbije millennia voortdurend. Maar de huidige opwarmingstrend - sinds het midden van de 20e eeuw - is opvallend om twee redenen:

  • de opwarming gaat extreem snel
  • menselijke activiteiten zijn meer dan waarschijnlijk de oorzaak

De voorbije 100 jaar steeg de gemiddelde temperatuur met 1,1 graad Celsius. Voornamelijk door de toename van CO₂ en andere emissies in de atmosfeer als gevolg van menselijke activiteiten.

De belangrijkste temperatuurstijging tekende zich de voorbije 35 jaar af: 16 van de 17 warmste jaren ooit werden gemeten na 2001. 2017 was niet alleen het warmste jaar ooit, 8 van de 12 maanden braken ook het maandrecord. En ook in 2019 lijkt die trend zich voort te zetten. Zopas sneuvelde in Ukkel het warmterecord voor februari - met 18,1 graden.

Ontdek meer over de essentiële rol van kernenergie voor het klimaat.

Klimaat vraagt inspanningen van de energiesector

De uitdaging is groot. Om de klimaatverandering tegen te gaan, moeten we allemaal inspanningen leveren. De uitstoot voor transport terugdringen, gebouwen isoleren, onze energie-afhankelijkheid verminderen, ...

De elektriciteitssector speelt daarin een belangrijke rol. Want elektriciteitsproductie is de voornaamste oorzaak van CO₂-uitstoot. Voor welke mix van energiebronnen we kiezen, bepaalt dus mee of we de Belgische klimaatdoelstellingen al dan niet halen.

Broeikasgasemissies per sector in de EU-zone. 60% van de emissies is afkomstig van de energiesector. (bron: Eurostat)

Kernenergie en het Akkoord van Parijs

In 2015 gingen de wereldleiders een bindend engagement aan tijdens de klimaattop van Parijs. De uitdaging: de gemiddelde temperatuurstijging tegen 2100 tot 2°C beperken.

En daarvoor zijn er méér inspanningen nodig dan we tot nu toe gedaan hebben. Zo zal over 35 jaar 80% van de elektriciteit ter wereld koolstofarm moeten zijn (vandaag is dat 30%). Dat geeft het Intergovernmental Panel for Climate Change (IPCC) aan, de afdeling van de Verenigde Naties die zich bezighoudt met de klimaatproblematiek. België zal volgens de Europese vooruitgangsstudie van de Europese Commissie de klimaatdoelstelling voor 2020 niet halen.

Om alsnog een positieve kentering teweeg te brengen, speelt kernenergie een sleutelrol. Het IPCC identificeert 1200 energiescenario’s om de klimaatdoelstellingen te realiseren, en onderscheidt 3 koolstofarme elektriciteitsbronnen:

  • hernieuwbare energie
  • kernenergie
  • carbon capture en storage (CCS)

Van die 1200 scenario’s slagen er maar 8 in om de temperatuurstijging tot 2°C terug te dringen zonder kernenergie. Met andere woorden: in 1192 van de 1200 gevallen is kernenergie deel van de oplossing. Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA), is kernenergie, samen met waterkracht, momenteel de belangrijkste bron van CO₂-arme elektriciteitsproductie.

De energietransitie: CO₂-intensieve technologieën afbouwen

Het doel van de Belgische energietransitie is duidelijk: een koolstofarme energieproductie door een snelle afbouw van CO₂-intensieve technologieën. Hernieuwbare energiebronnen leveren daaraan een belangrijke bijdrage: momenteel produceren wind en zon zo’n 10 à 15% van onze elektriciteit. Hun belang blijft de volgende jaren dan ook toenemen.

In alle andere scenario’s (zonder kernenergie) zal de CO₂-uitstoot niet dalen, maar toenemen. Dat gaat recht in tegen onze eigen klimaatambities, tegen wat de Europese Commissie aan ons land oplegt en wat de rest van de wereld aan ons land vraagt.

Kerncentrales als bron van CO₂-arme elektriciteit

De kerncentrales van Tihange en Doel leveren momenteel 90% van alle CO₂-arme elektriciteit in België. Houden we de kerncentrales niet langer open, verliezen we dus één van de belangrijkste tools in de klimaatstrijd. Zeker als we ze vervangen door koolstofintensieve alternatieven.

De grafiek hieronder toont de verwachte CO₂-evolutie van de elektriciteitsproductie in België bij een kernuitstap in 2025. Na de daling van de CO₂-uitstoot tussen 2005 en 2020, neemt die weer toe vanaf 2022.

Hernieuwbare energie is op zich geen garantie voor een koolstofarme elektriciteitsmix.
Daarvan is Duitsland het beste voorbeeld. Ondanks de massale uitbouw van hernieuwbare energiebronnen, is de CO₂-uitstoot van Duitsland 10 keer hoger dan Frankrijk. De reden? Steenkool- en bruinkoolcentrales hebben de plaats ingenomen van kernenergie, en garanderen de elektriciteitsproductie op momenten dat wind en zon het laten afweten.

  • Bij een kernuitstap in 2025 (1,8 GW aan nucleaire capaciteit) zal de uitstoot van broeikasgassen in België tegen 2030 47% hoger zal liggen dan in 2010 (voornamelijk toe te schrijven aan de vervanging van kerncentrales door fossiele alternatieven - de sterke ontwikkeling van hernieuwbare energie vanaf 2020 kan de bijkomende uitstoot door nieuwe gascentrales niet overtreffen). (Federaal Planbureau & FOD Economie, 2015)
  • De sluiting van de kerncentrales heeft als netto-effect een toename van de CO₂-emissies (Federaal Planbureau, 2017).
Verwachte CO2-evolutie van de elektriciteitsproductie in België na een kernuitstap in 2025, uitgedrukt in miljoen ton. (bron: Federaal Planbureau)

Het zit ’m in de mix: kernenergie en hernieuwbare energie

Gezien de urgentie van de klimaatzaak, moet de CO₂-uitstoot bij de elektriciteitsproductie zo snel mogelijk naar omlaag. Kernenergie is daarvoor een belangrijk hulpmiddel. Hernieuwbare energie alleen kan fossiele brandstoffen niet vervangen, of aan de stijgende energievraag voldoen. Met kernenergie kun je snel grote volumes betrouwbare CO₂-arme elektriciteit opwekken.

Alles samen vertegenwoordigt hernieuwbare energie ongeveer 10 à 15% van de Belgische elektriciteitsmix. Omdat wind en zon geen voorspelbare capaciteit leveren, is back-uptechnologie noodzakelijk.

De mix van kernenergie én hernieuwbare energie is daarom de enige realistische oplossing om de vereiste reductie van de CO₂-uitstoot te realiseren en de klimaatdoelstellingen te halen. En het is dankzij die combinatie van kernenergie en hernieuwbare energie dat ons land een elektriciteitsmix kent die overwegend koolstofarm is.

  • Behouden we 2 GW kernenergie of meer? Dan blijft de CO₂-uitstoot van België verder dalen in plaats van toe te nemen. Het andere scenario? De kerncentrales tegen 2030 vervangen door een ambitieuze 19 GW hernieuwbare energie, aangevuld met fossiele alternatieven. In dat geval neemt de CO₂-uitstoot van België met 19 miljoen ton per jaar toe vanaf 2030 (Energyville, 2017).
  • Houden we de kerncentrales niet langer open, dan wordt de CO₂-factuur dus gevoelig hoger. Meer nog: het netto-resultaat qua CO₂-uitstoot zou pas na 2050 exact hetzelfde zijn als de situatie vandaag (PwC, 2016). In dit scenario zetten de CO₂-emissies hun klim verder na 2030. De totale koolstofintensiteit van de elektriciteitsproductie daalt (van 194 tCO₂/GWh in 2015 naar 165 tCO₂/GWh in 2050), maar niet voldoende om de klimaatdoelstellingen te halen (Federaal Planbureau, 2017).

Kernenergie stoot weinig CO₂ uit. Hoe komt dat?

Als we de hele levenscyclus van een kerncentrale bekijken - inclusief de winning van de grondstoffen, het transport, de bouw en ontmanteling van centrales en de opslag van afval - is de CO₂-uitstoot van kernenergie vergelijkbaar met die van hernieuwbare energie.

Het IPCC berekende de CO₂-uitstoot (in gram per kiloWattuur) van verschillende energiebronnen:

  • Windmolenparken: 11 g/kWh
  • Kerncentrales: 12 g/kWh
  • Zonnepanelen: 27 g/kWh
  • Gascentrales: 490 g/kWh
  • Steenkoolcentrales: 820 g/kWh
Over de volledige levenscyclus beschouwd, is de CO2-uitstoot van kernenergie nagenoeg gelijk aan die van wind- en zonne-energie. (bron: IPCC, 2014)

Sleutelwoorden bij dit artikel

Dit kan u ook interesseren…

Nucleair Forum: wie zijn wij?

Het Nucleair Forum verenigt het merendeel van de ondernemingen en instellingen die actief zijn in de toepassingen van kerntechnologie. Het Nucleair Forum wil de referentie bij uitstek zijn over kerntechnologie, zowel voor de pers, voor de beleidsverantwoordelijken als voor het grote publiek. Ontdek meer