Er is een fout opgetreden, probeer het later opnieuw.

Op de hoogte blijven via onze nieuwsbrief?

Kernenergie en het klimaat: een koolstofarme elektriciteitsmix
Kernenergie en het klimaat: een koolstofarme elektriciteitsmix

Kernenergie en het klimaat

Kernenergie is de belangrijkste koolstofarme energiebron die we momenteel beschikbaar hebben in België en onze belangrijkste tool in de klimaatuitdagingen. Zonder kernenergie zijn de klimaatdoelstellingen niet haalbaar.

“Het wetenschappelijk bewijs voor klimaatopwarming is onomstotelijk.”

Intergovernmental Panel on Climate Change, Verenigde Naties

Een koolstofarme elektriciteitsmix, de beste optie voor het klimaat: feiten, cijfers en argumenten

Het klimaat en de temperatuur op aarde veranderden de voorbije millennia voortdurend. Maar de huidige opwarmingstrend, sinds het midden van de 20e eeuw, is opvallend omdat hij zich extreem snel ontwikkelt, en meer dan waarschijnlijk het gevolg is van menselijke activiteiten. De voorbije 100 jaar is de gemiddelde temperatuur met 1,1 graad Celsius gestegen, voornamelijk door toenemende CO2-uitstoot en andere emissies in de atmosfeer ten gevolge van menselijke activiteiten. 
De belangrijkste temperatuurstijging deed zich de voorbije 35 jaar voor; 16 van de 17 warmste jaren ooit deden zich allen voor na 2001. 2017 was niet alleen het warmste jaar ooit gemeten, 8 van de 12 maanden waren ook de warmste maandrecords.

Kernenergie en het klimaat: video

Ontdek meer over de essentiële rol van kernenergie voor het klimaat.

De keuze van de elektriciteitsmix is essentieel voor het realiseren van de klimaatdoelstellingen

Om de klimaatverandering tegen te gaan, zijn grote inspanningen nodig. De uitdaging is groot. De volledige energiesector moet inspanningen leveren. Zowel in het terugdringen van de uitstoot voor transport, het isoleren van gebouwen, het terugdringen van onze energie-afhankelijkheid, enzomeer. De elektriciteitssector is slechts onderdeel van een veel grotere uitdaging, maar kan wel een belangrijke bijdrage leveren. Elektriciteitsproductie is de belangrijkste oorzaak van CO2-uitstoot. De keuze van de elektriciteitsmix is essentieel in het realiseren van de Belgische klimaatdoelstellingen.

Broeikasgasemissies per sector in de EU-zone. 60% van de emissies is afkomstig van de energiesector. (bron: Eurostat)

Om de klimaatdoelstellingen te halen, moeten volgens het IPCC de investeringen in hernieuwbare energie & kernenergie toenemen met 80% tegen 2050.

Zonder kernenergie zijn de klimaatdoelstellingen niet haalbaar.

Sinds 1990 (referentiejaar van het Kyoto-protocol) is de CO2-uitstoot in plaats van te dalen alsmaar toegenomen (+ 60%). De landen die het Kyoto-protocol hebben ondertekend, hebben zich geëngageerd om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen om de gemiddelde temperatuurstijging tegen 2100 tot 2°C te beperken, omdat anders de gevolgen voor klimaat en samenleving onomkeerbaar zouden zijn.

Om die doelstelling mogelijk te maken, zal volgens het Intergovernmental Panel for Climate Change (kortweg IPCC, de afdeling van de Verenigde Naties die zich bezighoudt met de klimaatproblematiek), over 35 jaar 80% van de elektriciteit ter wereld koolstofarm moeten zijn (vandaag is dat 30%). België zal volgens de Europese vooruitgangsstudie van de Europese Commissie de klimaatdoelstelling voor 2020 niet halen, en met 3.5 procentpunten missen. 

Zonder kernenergie zijn de klimaatdoelstellingen niet haalbaar. Kernenergie is deel van de oplossing. Het IPCC identificeert 1200 energiescenario’s om de klimaatdoelstellingen te realiseren, en onderscheidt 3 koolstofarme elektriciteitsbronnen: 

  • hernieuwbare energie, 
  • kernenergie,
  • carbon capture en storage (CCS).

Van die 1200 scenario’s slagen er slechts 8 in om de temperatuurstijging tot 2°C terug te dringen zonder een beroep te doen op kernenergie. Met andere woorden, in 1192 van de 1200 gevallen is kernenergie deel van de oplossing. Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA), is kernenergie, samen met waterkracht, momenteel de belangrijkste bron van CO2-arme elektriciteitsproductie.

De energietransitie: koolstofarme energieproductie en afbouw CO2-intensieve technologieën

Het objectief van de energietransitie is duidelijk: een koolstofarme energieproductie door middel van een snelle afbouw van CO2-intensieve technologieën. Hernieuwbare energiebronnen hebben een belangrijke bijdrage in de energietransitie om die doelstelling te realiseren. Hun belang zal de volgende jaren blijven toenemen.

Het sluiten van kerncentrales, en vervangen ervan door gascentrales (het meest realistische scenario voor België tegen 2025) zou de CO2-uitstoot met 76% doen toenemen. Dit is nefast voor de klimaatambities van ons land en het tegenovergestelde van wat België ambieert, de Europese Commissie oplegt en de rest van de wereld aan ons land vraagt.

Kernenergie: belangrijkste koolstofarme energiebron in België

Met aan aandeel van 90% van alle koolstofarme elektriciteit in de Belgische elektriciteitsmix, is ze onze belangrijkste tool in de klimaatuitdagingen. Indien we kernenergie vervangen door een koolstofintense energiebron (gascentrales), stijgt de CO2-uitstoot. Gezien het huidige aandeel van kernenergie in de huidige elektriciteitsmix, zou de klimaat-impact bij een volledige kernuitstap nefast zijn. 

De grafiek hieronder toont de verwachte CO2-evolutie van de elektriciteitsproductie in België na een kernuitstap in 2025. Na de daling van de CO2-uitstoot tussen 2005 en 2020, zal na de kernuitstap vanaf 2022 de CO2-uitstoot gevoelig toenemen.

Hernieuwbare energie is op zich geen garantie voor een koolstofarme elektriciteitsmix. Daarvan is Duitsland het beste voorbeeld. Ondanks de massale uitbouw van hernieuwbare energiebronnen, is de CO2-uitstoot van Duitsland 10 keer hoger dan Frankrijk. De reden? Fossiele brandstoffen hebben de plaats ingenomen van kernenergie, en zorgen voor de elektriciteitsproductie op momenten dat wind en zon het laten afweten.

  • Bij een kernuitstap in 2025 (1,8 GW aan nucleaire capaciteit) zal de uitstoot van broeikasgassen in België tegen 2030 47% hoger zal liggen dan in 2010 (voornamelijk toe te schrijven aan de vervanging van kerncentrales door gascentrales - de sterke ontwikkeling van hernieuwbare energie vanaf 2020 kan de bijkomende uitstoot door nieuwe gascentrales niet overtreffen). (Federaal Planbureau & FOD Economie, 2015)
  • De sluiting van de kerncentrales wordt in de periode 2020-2030 opgevangen door aardgascentrales, hernieuwbare energiebronnen, en invoer van elektriciteit. Het netto-effect is een toename van de CO2-emissies (Federaal Planbureau, 2017).
Verwachte CO2-evolutie van de elektriciteitsproductie in België na een kernuitstap in 2025, uitgedrukt in miljoen ton. (bron: Federaal Planbureau)

The answer is in de mix: kernenergie en hernieuwbare energie zijn complementair

Kernenergie is schaalbaar. Gezien de urgentie van de klimaatzaak, moeten we een snelle decarbonisatie kunnen realiseren van de elektriciteitsproductie. Kernenergie is een technologie die deze schaalbaarheid kan realiseren. Hernieuwbare energie alleen kan fossiele brandstoffen niet vervangen, of aan de stijgende energievraag voldoen. Kernenergie is een technologie die op een snelle manier schaal kan creëren en grote volumes betrouwbare koolstofarme elektriciteit kan aanleveren. Alles samen vertegenwoordigt hernieuwbare energie ongeveer 10% van de Belgische elektriciteitsmix. Gezien het intermittente karakter van wind- en zon, blijft deze hernieuwbare productie onbetrouwbaar en moet een back-up technologie voorzien worden.

Op dit moment is er geen enkele bestaande CO2-arme energiebronnen die er alleen in slaagt om de vereiste CO2-reductie te realiseren. Het is niet of kernenergie of hernieuwbare energie, maar de mix van alle bestaande technologieën samen. Enkel een mix hernieuwbare/kernenergie maakt het mogelijk de klimaatdoelstellingen te halen. Dankzij de combinatie van kernenergie en hernieuwbare energie kent ons land een elektriciteitsmix die overwegend koolstofarm is.

  • Bij behoud van 2GW kernenergie zal de CO2-uitstoot van België verder blijven dalen in plaats van toe te nemen. In een scenario zonder kernenergie (in lijn met de huidige wet omtrent de kernuitstap), met tegen 2030 6,7 GW gascentrales en een ambitieuze 19 GW hernieuwbare energie zou de CO2-uitstoot van België met 4 miljoen ton per jaar toenemen; en met 19 miljoen ton per jaar vanaf 2030 (Energyville, 2017).
  • Een kernuitstap zou de CO2-factuur gevoelig slechter maken. Met alle inspanningen en kosten die een kernuitstap met zich meebrengt, zou het netto-resultaat qua CO2-uitstoot pas na 2050 exact hetzelfde zijn als de situatie vandaag (PwC, 2016).
  • Na 2030 zetten de CO2-emissies hun klim verder. De totale koolstofintensiteit van de elektriciteitsproductie daalt (van 194 tCO2/GWh in 2015 naar 165 tCO2/GWh in 2050), maar niet voldoende om de klimaatdoelstellingen te halen (Federaal Planbureau, 2017).

Kernenergie stoot weinig CO2 uit. Hoe komt dat?

Als we de hele levenscyclus van een kerncentrale bekijken (inclusief de winning van de grondstoffen, het transport, de bouw en ontmanteling van centrales en de opslag van afval) is de CO2-uitstoot van kernenergie vergelijkbaar met die van hernieuwbare energie.

Het International Panel on Climate Change (Verenigde Naties) berekende de CO2-uitstoot (in gram per kiloWattuur) van verschillende energiebronnen. Hieronder de vergelijking:

  • Windmolenparken: 11 g/kWh
  • Kerncentrales: 12 g/kWh
  • Zonnepanelen: 27 g/kWh
  • Gascentrales: 490 g/kWh
  • Steenkoolcentrales: 820 g/kWh

Meer info: rapport IPCC

Over de volledige levenscyclus beschouwd, is de CO2-uitstoot van kernenergie nagenoeg gelijk aan die van wind- en zonne-energie. (bron: IPCC, 2014)

Sleutelwoorden bij dit artikel

Dit kan u ook interesseren…

Nucleair Forum: wie zijn wij?

Het Nucleair Forum verenigt het merendeel van de ondernemingen en instellingen die actief zijn in de toepassingen van kerntechnologie. Het Nucleair Forum wil de referentie bij uitstek zijn over kerntechnologie, zowel voor de pers, voor de beleidsverantwoordelijken als voor het grote publiek. Ontdek meer