Er is een fout opgetreden, probeer het later opnieuw.

Op de hoogte blijven via onze nieuwsbrief?

Kernenergie, onmisbaar om onze klimaatdoelstellingen te halen

Kernenergie en het klimaat

Kernenergie is de belangrijkste koolstofarme energiebron die we momenteel beschikbaar hebben in België en onze belangrijkste bondgenoot in de strijd tegen klimaatverandering. Zonder kernenergie zijn de klimaatdoelstellingen niet haalbaar, zo blijkt keer op keer uit nationale en internationale studies.

Klimaatopwarming en CO2-uitstoot

De voorbije 100 jaar is de gemiddelde temperatuur op aarde met 1,1 graad Celsius gestegen, voornamelijk door toenemende CO2-uitstoot en andere emissies in de atmosfeer ten gevolge van menselijke activiteiten. De belangrijkste temperatuurstijging deed zich de voorbije 35 jaar voor; 16 van de 17 warmste jaren ooit deden zich allen voor na 2001. 2017 was niet alleen het warmste jaar ooit gemeten, 8 van de 12 maanden waren ook de warmste maandrecords.

De landen die het Kyotoprotocol (1997) hebben ondertekend, hebben zich geëngageerd om de uitstoot van broeikasgassen terug te dringen om de gemiddelde temperatuurstijging tegen 2050 tot 2 °C te beperken, anders zullen de gevolgen voor milieu en samenleving onomkeerbaar zijn. Dat heeft ingrijpende gevolgen voor de productie van elektriciteit, de belangrijkste bron van CO2-uitstoot. Experten roepen op om het hele systeem te veranderen, en de fossiele brandstoffen (steenkool, gas en petroleum) af te bouwen. Deze zijn samen verantwoordelijk voor 70% van de CO2-uitstoot in de wereld.

Kernenergie en het klimaat: video

De elektriciteitsmix is essentieel voor het realiseren van de klimaatdoelstellingen

Om de klimaatdoelstellingen mogelijk te maken, zal volgens het Intergovernmental Panel for Climate Change (kortweg IPCC, de afdeling van de Verenigde Naties die zich bezighoudt met de klimaatproblematiek), over 35 jaar 80% van de elektriciteit ter wereld koolstofarm moeten zijn (vandaag is dat 30%). De keuze van de elektriciteitsmix is dan ook essentieel in het realiseren van de Belgische klimaatdoelstellingen. In de huidige situatie zal België volgens de vooruitgangsstudie van de Europese Commissie de klimaatdoelstelling voor 2020 namelijk niet halen, en met 3.5 procentpunten missen.

De energietransitie: koolstofarme energieproductie en afbouw CO2-intensieve technologieën

Het objectief van de energietransitie is duidelijk: een koolstofarme energieproductie door middel van een snelle afbouw van CO2-intensieve technologieën. Hernieuwbare energiebronnen hebben een belangrijke bijdrage in de energietransitie om de doelstelling te realiseren. Hun belang zal de volgende jaren blijven toenemen, maar hernieuwbare energie alleen volstaat niet.

Hernieuwbare energie heeft namelijk enkele belangrijke beperkingen. Zo zijn zon en wind niet altijd beschikbaar. Samen kunnen ze gemiddeld maar zo’n 10 à 15% van de Belgische elektriciteit leveren. Ruim onvoldoende om snel een antwoord te bieden op de energie- en klimaatuitdagingen waarvoor we staan. Zolang we niet al onze elektriciteit 100% uit hernieuwbare energie kunnen opwekken, moeten we maximaal inzetten op alle andere koolstofarme opties. Naast hernieuwbare energie is enkel kernenergie in staat om een grote hoeveelheid CO2-arme elektriciteit te produceren.

Landen zoals Zweden halen nu de helft van hun energie uit waterkrachtcentrales, en de andere helft uit kerncentrales. Daardoor kunnen ze hun CO2-uitstoot tot een minimum beperken, want kernenergie stoot weinig CO2 uit.

De CO2-uitstoot van kernenergie is vergelijkbaar met die van hernieuwbare energie

Als we de hele levenscyclus van een kerncentrale bekijken (inclusief de winning van de grondstoffen, het transport, de bouw en ontmanteling van centrales en de opslag van afval) is de CO2-uitstoot van kernenergie vergelijkbaar met die van hernieuwbare energie. Het International Panel on Climate Change (Verenigde Naties) berekende de CO2-uitstoot (in gram per kiloWattuur) van verschillende energiebronnen. Hieronder de vergelijking:

  • Windmolenparken: 11 g/kWh
  • Kerncentrales: 12 g/kWh
  • Zonnepanelen: 27 g/kWh
  • Gascentrales: 490 g/kWh
  • Steenkoolcentrales: 820 g/kWh
Over de volledige levenscyclus beschouwd, is de CO2-uitstoot van kernenergie nagenoeg gelijk aan die van wind- en zonne-energie. (bron: IPCC, 2014)

Meer info: rapport IPCC

Een kerncentrale wekt veel energie op in de kernreactor. De kernreactor produceert warmte en moet bijgevolg gekoeld worden. Daar wordt water voor gebruikt. Uit de koeltoren van een kerncentrale komt dus gewoon waterdamp, zonder enige CO2.

De CO2-uitstoot van aardgas- en steenkoolcentrales bedraagt respectievelijk dertig en vijftig keer meer dan die van kernenergie of hernieuwbare energiebronnen.

Kernenergie: belangrijkste koolstofarme energiebron in België

Volgens het Internationaal Energie Agentschap (IEA), is kernenergie, samen met waterkracht, momenteel de belangrijkste bron van CO2-arme elektriciteitsproductie ter wereld. Met een aandeel van 90% van alle koolstofarme elektriciteit in de Belgische elektriciteitsmix, is ze onze belangrijkste tool in de klimaatuitdagingen. Het sluiten van kerncentrales, en vervangen ervan door gascentrales (het meest realistische scenario voor België tegen 2025) zou de CO2-uitstoot met 76% doen toenemen. Dit is nefast voor de klimaatambities van ons land.

Het onderzoeksbureau PricewaterhouseCoopers voerde een onderzoek uit naar de CO2-uitstoot in België. Daaruit blijkt dat er mét kernenergie in België in 2030 'slechts' 13 miljoen ton CO2-uitstoot zal zijn, zonder kernenergie (en met aardgascentrales) ruim 27 miljoen ton. Een onderzoek van de Universiteit Gent komt tot een gelijkaardig resultaat, op basis van een nauwkeurige becijfering van de gevolgen van een kernuitstap voor ons milieu. Het onderzoek toont aan dat de CO2-uitstoot in België fors zal stijgen als we de kerncentrales in 2025 sluiten. Zelfs als we tegen 2030 drie keer meer hernieuwbare energie hebben dan nu, zal de CO2-uitstoot van onze energieproductie aanzienlijk stijgen (146%).

Hernieuwbare energie is op zich ook geen garantie voor een volledig koolstofarme elektriciteitsmix. Daarvan is Duitsland het beste voorbeeld. Ondanks de massale uitbouw van hernieuwbare energiebronnen, is de CO2-uitstoot van Duitsland 10 keer hoger dan Frankrijk. De reden? Fossiele brandstoffen hebben de plaats ingenomen van kernenergie, en zorgen voor de elektriciteitsproductie op momenten dat wind en zon het laten afweten.

The answer is in de mix: kernenergie en hernieuwbare energie zijn complementair

Heel wat experten (IEA, IPCC) pleiten bijgevolg voor een koolstofarme energiemix. Kernenergie is een energiebron met een zeer geringe CO2-uitstoot, die bovendien uitermate geschikt is om elektriciteit op te wekken. Slechts een kleine hoeveelheid uranium volstaat om grote hoeveelheden energie te produceren. Als we kernenergie gebruiken, raken de aardolie-, aardgas- en steenkoolreserves minder snel uitgeput en hoeven er beduidend minder grondstoffen vervoerd te worden.

Kernenergie is bovendien schaalbaar. Gezien de urgentie van de klimaatzaak, moeten we een snelle decarbonisatie kunnen realiseren van de elektriciteitsproductie. Hernieuwbare energie alleen kan fossiele brandstoffen niet vervangen, of aan de stijgende energievraag voldoen. Kernenergie is een technologie die op een snelle manier schaal kan creëren en grote volumes betrouwbare koolstofarme elektriciteit kan aanleveren. Alles samen vertegenwoordigt hernieuwbare energie ongeveer 10% van de Belgische elektriciteitsmix. Gezien het intermittente karakter van wind- en zon, blijft deze hernieuwbare productie onbetrouwbaar en moet een back-up technologie voorzien worden.

Op dit moment is er geen enkele bestaande CO2-arme energiebronnen die er alleen in slaagt om de vereiste CO2-reductie te realiseren. Het is niet of kernenergie of hernieuwbare energie, maar de mix van alle bestaande technologieën samen. Enkel een mix hernieuwbare/kernenergie maakt het mogelijk de klimaatdoelstellingen te halen.

Bij behoud van 2GW kernenergie zal de CO2-uitstoot van België verder blijven dalen in plaats van toe te nemen. In een scenario zonder kernenergie (in lijn met de huidige wet omtrent de kernuitstap), met tegen 2030 6,7 GW gascentrales en een ambitieuze 19 GW hernieuwbare energie zou de CO2-uitstoot van België met 4 miljoen ton per jaar toenemen; en met 19 miljoen ton per jaar vanaf 2030 (Energyville, 2017).

Een studie uitgevoerd door PwC Enterprise Advisory in 2016 over de Belgische energietransitie tegen 2030 en 2050, toont aan dat enkel een elektriciteitsproductie op basis van hernieuwbare energie gecombineerd met kernenergie op lange termijn zorgt voor stabiele elektriciteitsprijzen, de bevoorradingszekerheid garandeert en dat de klimaatdoelstellingen worden behaald.

Bovendien bevestigt de studie ondubbelzinnig dat kernenergie de ontwikkeling van hernieuwbare energie niet tegenwerkt, maar dat de twee complementair zijn. Deze complementariteit garandeert een betrouwbare, betaalbare en duurzame energie, en dat strookt volledig met de Europese strategie inzake energie.

Dit kan u ook interesseren…

Nucleair Forum: wie zijn wij?

Het Nucleair Forum verenigt het merendeel van de ondernemingen en instellingen die actief zijn in de toepassingen van kerntechnologie. Het Nucleair Forum wil de referentie bij uitstek zijn over kerntechnologie, zowel voor de pers, voor de beleidsverantwoordelijken als voor het grote publiek. Ontdek meer