De ontmanteling van de kerncentrales
De ontmanteling van de kerncentrales

De ontmanteling van de kerncentrales

Van bij het ontwerp van een kerncentrale wordt rekening gehouden met de ontmanteling, zowel vanuit een technisch als een financieel standpunt. De ontmanteling vindt plaats nadat een nucleaire installatie definitief werd stilgelegd. Het is de bedoeling om alle radioactieve stoffen uit de installatie te verwijderen en de site in zijn oorspronkelijke staat te herstellen. Dat proces omvat zowel technische operaties als zeer stikt gereglementeerde administratieve procedures.

Wereldwijd zijn al honderden kerncentrales met succes stilgelegd. Ze bevinden zich nu in de ontmantelingsfase. In België zijn al meerdere nucleaire installaties volledig ontmanteld, en de afvalstoffen werden in alle veiligheid verwerkt. In de loop van de komende decennia zullen ook andere installaties stilgelegd en op termijn volledig ontmanteld worden.

Veiligheid, een absolute prioriteit

Veiligheid, een absolute prioriteit

Op het vlak van veiligheid staat één doelstelling voorop: de radioactiviteit afschermen en de werknemers en de bevolking beschermen tijdens alle operaties die gepaard gaan met de definitieve stopzetting en de ontmanteling van de nucleaire installaties.

De voornaamste technische operaties zijn de afbraak van de apparatuur, de sanering van de lokalen en de bodem, de afbraak van de bouwkundige structuren, de behandeling, de verpakking en de afvoer van de radioactieve en niet-radioactieve afvalstoffen. Daarbij moet de exploitant de nationale en internationale reglementaire voorschriften naleven.

In België worden die voorschriften bepaald door het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC), en op internationaal vlak door het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) en de West-Europese Vereniging van Regelgevende Autoriteiten op Nucleair Gebied (WENRA). België paste zijn reglementering aan om die af te stemmen op de referentieniveaus voor ontmanteling van de WENRA. Naast de voortdurende en regelmatige controles voert het FANC ook periodieke veiligheidsherzieningen uit op grote ontmantelingswerven, zoals kerncentrales.

Net als bij de werkzame centrales laat de exploitant ook voor de installaties in de ontmantelingsfase om de tien jaar een periodieke veiligheidsherziening uitvoeren.

Voorbeeld

De ontmanteling van de kerncentrale van Stade in Duitsland (drukwaterreactor van 640 MW) is bijna afgerond. 97% van het afval kan als conventioneel afval worden beschouwd, iets minder dan 3% van het totale volume wordt als radioactief afval beschouwd. Dat radioactieve afval is grotendeels afval met een zeer lage radioactiviteit, gedeeltelijk afval met een lage of gemiddelde radioactiviteit met een korte levensduur en voor een uiterst klein deel afval met een lage of gemiddelde radioactiviteit met een lange levensduur. (Bron E.ON).

Wie betaalt de ontmanteling?

Nationale en internationale reglementeringen verplichten de eigenaars van nucleaire installaties om een financiële reserve aan te leggen om de kosten voor de ontmanteling, de verwerking van het bijbehorende afval en het herstel van de sites te kunnen betalen.

Wat de ontmanteling van kernreactoren voor elektriciteitsproductie betreft, stelt de wet sinds 2003 Synatom verantwoordelijk voor het aanleggen van financiële voorzieningen voor de rekening van de eigenaars van de verschillende eenheden. Via een Commissie voor nucleaire voorzieningen ziet de overheid erop toe dat de reserves op een toereikende manier worden aangelegd en beschikbaar worden gehouden.

De toekomstige uitgaven voor de ontmanteling worden regelmatig herzien rekening houdend met de economische gegevens op dat moment, de technologische vooruitgang en de evoluerende reglementering.

Decontaminatietechnieken zorgen voor een aanzienlijke daling van het radioactieve afval.

Afval na de ontmanteling

Een groot deel van het afval dat afkomstig is van ontmantelingsoperaties bestaat uit materiaal dat zonder radiologische controle kan worden vrijgegeven. Het kan dus gewoon hergebruikt, gerecycleerd of opgeslagen worden, net als klassiek afval. Het gaat hier hoofdzakelijk om afval dat ontstaat bij de ontmanteling van het niet-nucleaire gedeelte van de installaties.

Voor het nucleaire gedeelte blijkt uit ervaring dat decontaminatietechnieken zorgen voor een aanzienlijke daling van het radioactieve afval afkomstig van de ontmanteling. Zodra het bewezen is dat er geen besmettingsgevaar meer is, worden de onderdelen, de gebouwen en het puin vrijgesteld van alle nucleaire controle.

Op het einde blijft slechts een beperkte hoeveelheid radioactief afval over.

De Belgische aanpak.

De Belgische aanpak

Sinds 1991 is elke Belgische nucleaire installatie onderworpen aan een declasseringsplan (technische en financiële aspecten). De exploitant stelt dat plan op volgens de aanbevelingen van de Nationale instelling voor radioactief afval en verrijkte splijtstoffen (NIRAS), die het vervolgens moet goedkeuren.

Voordat NIRAS haar goedkeuring geeft, voert ze een onafhankelijke raming uit van het volume van de te verwijderen materialen, van het volume en het type van het radioactieve afval dat eruit zal voortkomen en van de kosten.

De afvalvolumes zijn gekend en worden geïnventariseerd. NIRAS houdt een lijst bij van de nucleaire installaties en sites, alsook een inventaris van de radioactieve stoffen. Die inventaris geeft een vrij nauwkeurig beeld van de volumes van de drie categorieën radioactief afval tegen 2075.

De hoeveelheden radioactief afval afkomstig van de ontmanteling van de belangrijkste installaties worden geraamd op basis van fysieke en radiologische inventarissen.

Meer weten.

Drie fases.

Drie fases

België verkiest de onmiddellijke ontmanteling boven de uitgestelde ontmanteling en de verzegeling. In juli 2012 publiceerde het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle (FANC) een conceptnota over de definitieve stopzetting en ontmanteling van nucleaire inrichtingen. Op basis van de onmiddellijke ontmanteling worden in die nota drie opeenvolgende fases bepaald, met alle bijbehorende handelingen en controles.

De eerste fase heeft betrekking op de definitieve stopzetting en duurt ongeveer vijf jaar. Tijdens die fase worden onder meer het reactorvat en verschillende kringen leeggemaakt en worden de splijtstofelementen uit het desactiveringsdok gehaald. Na deze fase blijft slechts een uiterst kleine hoeveelheid radioactiviteit in de installatie over.

De tweede fase is de eigenlijke ontmanteling. Die loopt over een periode van tien tot twintig jaar. Ze omvat de afbraak van zowel nucleaire als niet-nucleaire gebouwen en apparatuur. De onderdelen en de gebouwen worden zo goed mogelijk gedecontamineerd om het volume radioactief afval zo veel mogelijk te beperken.

De derde fase is de eindfase van de ontmanteling en leidt tot de opheffing van de reglementaire controle en bijgevolg tot de vrijgave van de site. De site wordt enkel vrijgegeven wanneer de eindconfiguratie conform is en wanneer de radioactiviteit op de site de reglementaire niveaus niet overschrijdt. Wanneer dat wel het geval is, legt de overheid bijkomende beschermingsmaatregelen of beperkingen rond het hergebruik van de site op.

Verantwoordelijke spelers

financieel vlak volledig aansprakelijk voor alle operaties in verband met de ontmanteling en het beheer van het afval (vooral het radioactieve afval) dat eruit voortkomt.

Het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle en zijn filiaal Bel V zorgen voor de controle van de radiobescherming en de nucleaire veiligheid en beveiliging van de installaties tijdens het ontmantelingsproces.

NIRAS baseert zich op de aanbevelingen van het Internationaal Atoomenergieagentschap (IAEA) om de structuur te bepalen waaraan het verplichte ontmantelingsplan voor elke nucleaire inrichting moet voldoen.

... dat betekent niet dat de activiteiten of de tewerkstelling in de centrales worden stopgezet.

Wetgeving, werkgelegenheid en kosten

De huidige wetgeving stelt dat de kerncentrales tussen 2022 en 2025 moeten stoppen met elektriciteit te produceren. Dat betekent echter niet dat de activiteiten of de tewerkstelling in de centrales worden stopgezet, integendeel. Na de sluiting van de centrales is de Belgische expertise nog steeds nodig om de ontmanteling en de afbraak te begeleiden. Beide operaties lopen over een periode van vijftien tot twintig jaar per centrale en bieden werkzekerheid voor honderden personen.

De nucleaire voorzieningen zijn reserves die momenteel worden aangelegd om de afbraak van de kerncentrales in de toekomst te financieren.

Wie financiert?

Synatom, een dochteronderneming van Electrabel, is verantwoordelijk voor de aankoop van splijtstof voor de Belgische kerncentrales en sinds 2013 voor de nucleaire voorzieningen. De nucleaire voorzieningen zijn reserves die momenteel worden aangelegd om de afbraak van de kerncentrales in de toekomst te financieren. Logischerwijs zouden die reserves moeten volstaan om de kosten voor de ontmanteling van de Belgische kerncentrales te dekken. Zo niet, dan voorziet de wet dat de exploitanten van de Belgische kerncentrales (Engie-Electrabel en EDF Luminus) het verschil betalen. De Belgische staat draagt in geen geval bij aan de ontmanteling van de kerncentrales.

Sleutelwoorden bij dit artikel

Dit kan u ook interesseren…

Nucleair Forum: wie zijn wij?

Het Nucleair Forum verenigt het merendeel van de ondernemingen en instellingen die actief zijn in de toepassingen van kerntechnologie. Het Nucleair Forum wil de referentie bij uitstek zijn over kerntechnologie, zowel voor de pers, voor de beleidsverantwoordelijken als voor het grote publiek. Ontdek meer