Er is een fout opgetreden, probeer het later opnieuw.

Op de hoogte blijven via onze nieuwsbrief?

Bevoorradingszekerheid dankzij kernenergie
Bevoorradingszekerheid dankzij kernenergie

De impact van de kernuitstap op de bevoorradingszekerheid

Een gegarandeerde stroombevoorrading lijkt evident in België, een land waar voldoende productiecapaciteit aanwezig is. De kerncentrales van Doel en Tihange produceren gemiddeld 50 à 60% van onze elektriciteit. Tijdens enkele strenge winters kwam de voorbije jaren de stroombevoorrading in België in het gedrang, en waarschuwde netbeheerder Elia voor een reëel risico op een stroomtekort. Wat zou de impact zijn op onze bevoorradingszekerheid na de kernuitstap in 2025? We zetten de mogelijke gevolgen op een rijtje.

De kernuitstap: belangrijke gevolgen voor de bevoorradingszekerheid

Wanneer ons land uit kernenergie zou stappen in 2025, heeft dit belangrijke gevolgen en gevaren voor de bevoorradingszekerheid:

  • de vervangcapaciteit is nog niet aanwezig en moet nog gebouwd worden;
  • de nieuwe capaciteit zal voornamelijk uit gascentrales bestaan, met een hogere CO2-uitstoot ;
  • de import van elektriciteit zal stijgen, met belangrijke gevolgen voor de prijs ;
  • er moeten nieuwe interconnecties worden gebouwd die niet voorhanden zijn ;
  • er is een verhoogd risico op blackouts.

Met het behoud van kernenergie in de elektriciteitsmix: 

  • is er minder nood aan nieuwe, nog te bouwen de vervangcapaciteit;
  • zal ons land er beter in slagen de CO2-doelstellingen te houden;
  • zal de import van elektriciteit beperkt blijven;
  • is er minder nood aan nieuwe interconnecties;
  • blijft het risico op blackouts klein.

Kerncentrales garanderen de bevoorradingszekerheid

De Belgische kerncentrales zijn een performante, betrouwbare producent van baseload elektriciteit, die dag en nacht, zomer en winter beschikbaar is. Met een gemiddelde beschikbaarheid (load factor) van 84% zijn kerncentrales de meest productieve elektriciteitsbron die we beschikbaar hebben. Dag in dag uit leveren de 7 reactoren in Doel en Tihange 50 à 60% van alle elektriciteit die in ons land wordt opgewekt.

Volg hier de meest actuele cijfers over de Belgische elektriciteitsmix

Weinig CO₂-uitstoot dankzij kernenergie in de elektriciteitsmix.

Ontdek meer
Elektriciteitsproductie
CO₂-uitstoot

De huidige elektriciteitsproductie en CO2-uitstoot

Ontdek hier de precieze cijfers per dag, maand en jaar van de verschillende elektriciteitsbronnen en hun CO2-uitstoot.

Onderstaande grafiek toont de beschikbaarheid van de kerncentrales wereldwijd. De Belgische kerncentrales staan in de top 10 van meest beschikbare centrales. Het gemiddelde voor alle landen samen bedraagt 77,8%.

Beschikbaarheid van kerncentrales in de wereld (cijfers tot en met 2017) (bron: IAEA).

Een kernuitstap zou de bouw van nieuwe gascentrales en interconnecties vereisen

Indien de kerncentrales in 2025 sluiten, zullen ze slechts gedeeltelijk vervangen worden door hernieuwbare energie, maar voornamelijk door gascentrales en import. Zo tonen de studies duidelijk aan. Met een hogere CO2-uitstoot en een hogere kostprijs dan momenteel het geval is. Deze nieuwe thermische capaciteit is nog niet aanwezig en moet gebouwd worden.

  • Bij een kernuitstap verdubbelt het aandeel gascentrales in ons land: van 34% (30 terraWattuur) in 2010 naar 69% (69 TWh) in 2030 (Federaal Planbureau en FOD Economie). Die noodzakelijke nieuwe (gas)capaciteit is nog niet voorhanden en moet dus nog gebouwd worden.
  • Bij een behoud van Tihange 1 met 10 extra jaren blijft het aandeel van gascentrales in de elektriciteitsmix beperkt tot 33% (32 TWh) (Federaal Planbureau, 2015).
  • Bij een kernuitstap zou de bestaande importcapaciteit niet volstaan en moeten er nieuwe interconnecties met buurlanden gemaakt worden. Behalve de haalbaarheid ervan binnen de korte deadline, is de kostprijs een ander belangrijk element. De netto-invoer bedraagt 15,6 TWh in 2030, en genereert dus importkosten van 300 miljoen euro (2020) tot 900 miljoen euro (2030) (EnergyVille, 2017).
  • Bij een behoud van kernenergie bedraagt het aandeel van gascentrales in de Belgische elektriciteitsmix tegen 2030 27%. Bij een kernuitstap in 2025 zou dit aandeel 72% bedragen in 2030 (Federaal Planbureau, 2007).
  • 3,6 gigaWatt (GW) nieuwe thermische capaciteit (gascentrales) zal moeten gebouwd worden om de bevoorradingszekerheid in 2025 te garanderen bij een kernuitstap. In een scenario waarbij 2 GW kernenergie wordt behouden, daalt de nood aan nieuwe gascapaciteit tot 1,6 GW (Elia, 2017). 

De grafiek hieronder toont de noodzakelijke capaciteit aan nieuwe gascentrales (gesloten type CCGT of open type OCGT) tussen 2015 en 2030 om de sluiting van de Belgische kerncentrales tegen 2025 op te vangen in verschillende scenario’s. Ongeacht het scenario gaan alle studies uit van een toename. In total zullen 9 tot 28 nieuwe gascentrales (met elk een vermogen van 300 megaWatt) moeten gebouwd worden.

Noodzakelijke capaciteit aan nieuwe gascentrales om sluiting van Belgische kerncentrales op te vangen (bron: Itinera Institute).

België zal elektriciteit moeten importeren en wordt dus afhankelijk van de buurlanden

Het importeren van elektriciteit uit buurlanden is niet geregeld, en niet gegarandeerd. Indien ons land zijn bevoorradingszekerheid in de toekomst wil blijven garanderen, kan het dat best doen op basis van de eigen elektriciteitsproductie in plaats van import. Deze elektriciteitsproductie kan men immers controleren, voor import uit andere landen is men afhankelijk van de goodwill van andere landen. De import van olie en gas maakt ons afhankelijk van niet-stabiele regimes. De studies en realiteit vandaag tonen aan dat kernenergie complementair kan bestaan met (intermittente) hernieuwbare energiebronnen. Dankzij de kerncentrales beschikt Belgie over een stabiele, betrouwbare energiebron die permanent beschikbaar is en grote hoeveelheden koolstofarme elektriciteit levert aan een stabiele prijs.

Enkele cijfers in verband met de import van elektriciteit na de kernuitstap:

  • De netto-invoer van elektriciteit in het phase-out scenario stijgt tot 27,7 TWh in 2030.
  • De import neemt toe tot 23,9% tegen 2030 als de phase-out plaatsvindt. Als er toch nog 2 GW nucleaire capaciteit wordt aangehouden, blijft de importtoename beperkt tot 19,6% van de totale consumptie. Bij een scenario met 6 GW nucleaire capaciteit komt slechts 6,2% van de totale consumptie voort uit ingevoerde elektriciteit (Albrecht, 2018).
  • Met behoud van 2.085 MW nucleaire capaciteit (2 kerncentrales) bedraagt de geschatte netto-invoer 23,6TWh (Federaal Planbureau, 2018).
  • De netto-invoer in het phase-out scenario stijgt, maar slechts tot 15,6 TWh in 2030. Interconnecties zullen tegen 2020 zijn opgevoerd tot 6,5 GW. Bij behoud van 2 GW nucleaire capaciteit tot 2035 zou de netto-invoer per jaar 1,1 TWh dalen (EnergyVille, 2017).

Stijgend risico op blackouts door stroomtekorten en -overschotten

Bij een kernuitstap vergroot het risico op een blackout met 10% tussen 2017 en 2030, hetzij 30 dagen per jaar (Johan Albrecht en Ruben Laleman, 2013). Diezelfde studie zegt dat ook de massale uitbouw van hernieuwbare energie de kans verhoogt op overproductie tot 4% van de tijd, hetzij 12 dagen per jaar. Daarnaast bestaat er geen enkel wettelijk mechanisme dat de import en export van elektriciteitsoverschotten naar buurlanden regelt. Mocht België met een stroomtekort kampen en geen enkel van onze buurlanden heeft extra capaciteit beschikbaar die het kan uitvoeren, vergroot het risico op een stroompanne.

Intermittente elektriciteitsproductie van wind- en zonne-energie, gemeten over 1 maand (bron: Center for Industrial Progress).

Met kernenergie zou ons land op termijn netto-exporteur van elektriciteit worden

Enkel met een behoud van kernenergie zou ons land op termijn netto-exporteur van elektriciteit kunnen zijn. Dit zou een onmiskenbare socio-economische meerwaarde voor België betekenen. Energie-onafhankelijkheid is een belangrijke troef in een intergeconnecteerde energiegrid waar Belgie en zijn buurlanden door gelijkaardige weersomstandigheden op gelijkaardige momenten stroomtekorten riskeren. Het behoud van de Belgische kerncentrales vermindert (sterk) de nood aan nieuwe gascapaciteit, en vermindert sterk onze noodzaak tot import. Los van de technische haalbaarheid van import (bouw van internconnecties en beschikbaarheid van importcapaciteit uit andere landen), en los van de kostprijs van deze nog te bouwen interconnecties, komen de verschillende studies tot eenzelfde resultaat: de netto-invoer van elektriciteit zal bij een kernuitstap sterk stijgen.

De onderstaande grafiek (PwC, 2016) toont aan dat enkel met het behoud van kernenergie, gecombineerd met een exponentiële toename van hernieuwbare energiebronnen, België tegen 2050 een netto-exporteur kan worden van elektriciteit, zonder afhankelijk te zijn van import of fossiele brandstoffen.

In het scenario met 6 GW kernenergie kan België tegen 2050 netto-exporteur worden van elektriciteit (bron: PwC, Successen in de energietransitie, 2016).

De kernuitstap zou zorgen voor een stijging van de CO2-uitstoot

Op dit moment is in België gemiddeld 65 tot 75% van onze elektriciteitsmix koolstofarm. We moeten dit strategisch voordeel en deze troeven koste wat kost behouden. Het scenario waarbij we de kerncentrales sluiten en vervangen door gascentrales, is een achteruitgang. De CO2-uitstoot van kerncentrales (gemeten over de hele levenscyclus) is namelijk vergelijkbaar met de uitstoot van hernieuwbare energiebronnen. Vooraleer we een bestaande oplossing schrappen, moeten de alternatieve oplossingen eerst uitgewerkt worden en op punt gesteld.

Onderstaande grafiek toont de CO2-uitstoot in verschillende scenario's: met het behoud van 6 gigaWatt nucleaire capaciteit, een scenario met 3 gigaWatt nucleaire capaciteit en een scenario zonder kernenergie in de elektriciteitsmix. Met andere woorden: in een scenario waarin wél plaats is voor kernenergie zal de CO2-uitstoot tegen 2050 meer dan halveren. Zonder kernenergie zal de CO2-uitstoot bijna verdrievoudigen.

Totalen jaarlijkse CO2-uitstoot in 2030 en 2050, met en zonder kernenergie in de elektriciteitsmix (bron: PwC).
De kerncentrale van Tihange

Het langer openhouden van de kerncentrales is wettelijk mogelijk

Het wettelijk kader laat bovendien verlengingen toe. De wet op de kernuitstap voorziet een kernuitstap, op voorwaarde dat de bevoorradingszekerheid daardoor niet in gevaar komt. De belangrijkste studies over de energietoekomst van België voorzien dat de kernuitstap een negatieve impact zal hebben op de bevoorradingszekerheid. Een nucleaire phase-out in 2025, met verlies van meer dan 40% van de huidige productiecapaciteit, houdt een risico in voor de bevoorradingszekerheid. Het is beter om deze betrouwbare baseload elektriciteitsproductie te houden in de omslag naar hernieuwbare en koolstofarme elektriciteit, met kernenergie als overgangstechnologie die de bevoorrading de volgende decennia kan blijven veilig stellen. De technologie is reeds aanwezig, en moet dus niet gebouwd worden (in tegenstelling tot nieuwe gascentrales). 

The time is now

De complementariteit tussen kernenergie en hernieuwbare energie maakt de energietransitie mogelijk. De beslissing over het langer operationeel houden of niet van de Belgische kerncentrales kan niet op de lange baan worden geschoven. Een beslissing dringt zich op. Indien België met kernenergie wil blijven doorgaan na 2025, moet die beslissing in het begin van de volgende legislatuur worden genomen, en niet later. Anders kan het langer operationeel houden niet op tijd worden voorbereid, en blijft er slechts 1 optie over: de kerncentrales sluiten en de gevolgen van de kernuitstap ondergaan.

Sleutelwoorden bij dit artikel

Dit kan u ook interesseren…

Nucleair Forum: wie zijn wij?

Het Nucleair Forum verenigt het merendeel van de ondernemingen en instellingen die actief zijn in de toepassingen van kerntechnologie. Het Nucleair Forum wil de referentie bij uitstek zijn over kerntechnologie, zowel voor de pers, voor de beleidsverantwoordelijken als voor het grote publiek. Ontdek meer