Veel gestelde vragen

Er zijn 2 kerncentrales in België: een in Doel, bij Antwerpen, en een in Tihange, nabij Huy. Doel telt 4 kernreactoren, voor een totaal vermogen van 2.911 MW. Tihange telt 3 reactoren, voor een totaal vermogen van 3.016 MW. Samen leveren onze kerncentrales 55% van de elektriciteit in België.

De productie van elektriciteit in kerncentrales doet een beroep op radioactief materiaal. Als dat materiaal gebruikt is, wordt het kernafval. Ook het gebruik van radioactief materiaal voor onderzoek, de industrie of de geneeskunde, produceert kernafval. We onderscheiden 3 soorten afval:

• Laagactief afval (75%). Dit zijn de voorwerpen die in de nucleaire installaties worden gebruikt (handschoenen, beschermingskledij, gereedschappen, enz.)
• Middelactief (24%). Dit komt meestal voort van de vervaardiging en recyclage van splijtstof en van ontmantelingsactiviteiten.
• Hoogactief afval (1%). Dit is voornamelijk wat overblijft nadat het uranium als grondstof is gebruikt om energie in de kernreactoren te produceren.

Het langetermijnbeheer van radioactief afval hangt af van de aard van het afval. Er zijn 3 categorieën kernafval:

• Het afval van categorie A is laagactief of middelactief afval met een korte levensduur. Het wordt aan de oppervlakte geborgen, in speciale gebouwen.

• Het afval van categorie B is laagactief of middelactief afval met een lange levensduur. Dit soort afval werd speciaal behandeld en wordt tijdelijk opgeslagen in speciaal daarvoor ontworpen gebouwen van de site van Belgoprocess in Dessel.

• Het afval van categorie C is hoogactief afval met korte of lange levensduur. Dit is voornamelijk de kernbrandstof die bij de productie van elektriciteit wordt gebruikt. Wanneer de splijtstof uit de kerncentrale is verwijderd, wordt het ofwel gerecycleerd ofwel onmiddellijk geborgen. Het recycleren laat toe 97% van de splijtstof een tweede keer voor de productie van elektriciteit te gebruiken. De overige 3% wordt geborgen. Het wordt eerst gedurende 4 à 5 jaar opgeslagen op de site van de kerncentrale, ofwel onder water (Tihange), ofwel in containers (Doel). Hierdoor kan de brandstof afkoelen en een stuk van zijn radioactiviteit verliezen. Vervolgens wordt het behandeld om tijdelijk te worden opgeslagen in speciaal daarvoor ontworpen gebouwen op de site van Belgoprocess in Dessel.

Het tijdelijk opslaan van kernafval van categorie B en C is een kortetermijnoplossing, in afwachting van een langetermijnoplossing die door de regering moet worden gekozen. De definitieve oplossing die door tal van landen wordt gekozen, is het ondergronds bergen van het afval. Het afval wordt hermetisch geborgen in vaten met verschillende beschermingslagen. Ze zouden dan honderden  meters onder de oppervlakte worden geborgen, in stabiele en hermetische geologische lagen.

Radioactiviteit is een natuurlijk fenomeen. Elke atoom heeft een centrale kern. Die kern bestaat uit protonen en neutronen en wordt omringd door een ‘wolk’ elektronen. De meeste atoomkernen zijn stabiel. Dat wil zeggen dat er een evenwicht is tussen de protonen en de neutronen. Sommige atomen hebben echter teveel protonen, teveel neutronen, of teveel protonen en neutronen. Deze atomen worden instabiel of radioactief genoemd. Op een bepaald moment veranderen deze instabiele atomen en worden ze spontaan stabiel. Ze verliezen daarbij hun teveel aan protonen en/of neutronen. Dit fenomeen wordt "radioactieve desintegratie" genoemd. Bij deze transformatie stralen de atomen een bepaald soort straling uit. Deze straling wordt ioniserend genoemd. Het is de energie die bij deze transformatie vrijkomt, die radioactief wordt genoemd.

Zie schema van de werking van een PWR (Pressurized Water Reactor) en een BWR (Boiling Water Reactor).

De rook die uit de koeltorens van kerncentrales komt is waterstoom. Deze stoom bevat geen radioactiviteit of CO2. Deze stoom is afkomstig van het koelcircuit van de kerncentrale: nadat het koelwater het systeem van de kerncentrale heeft afgekoeld, is het ook zelf licht opgewarmd. Daarna gaat het water door de koeltoren waarin lucht circuleert. Deze lucht zet het water in stoom om en het is die stoom die uit de torens komt.

De ioniserende straling van radioactieve bronnen hebben vernietigende kenmerken. Deze straling wordt heel precies op een tumor gebruikt zodat het de tumor kan vernietigen.

De kerncentrales respecteren de wettelijke radioactiviteitsnormen. Het FANC (Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle) heeft een drempel vastgelegd. Onder die drempel is radioactiviteit niet gevaarlijk. Het FANC beschikt over een netwerk van 220 meetstations, dat continu de radioactiviteit in België meet: Telerad. Deze metingen geven aan dat de radioactiviteit in de buurt van een kerncentrale niet hoger ligt dan elders.

De nucleaire geneeskunde maakt gebruik van radioactieve bronnen om ziektes op te sporen of te behandelen. In sommige gevallen neemt de patiënt een bron in zodat men het gedrag van de straling in zijn of haar lichaam kan observeren (diagnose) of zodat de straling een tumor kan vernietigen (therapie). Wanneer de bron zich in het lichaam van de patiënt bevindt, is de patiënt radioactief. Deze radioactiviteit neemt snel af en verdwijnt. De radioactieve bronnen die in de geneeskunde worden gebruikt, hebben een heel korte halveringstijd, zodat de patiënt zo kort mogelijk radioactief blijft.

De kerncentrales gebruiken uranium als brandstof bij het produceren van elektriciteit. Uranium is geen fossiele brandstof, in tegenstelling tot petroleum, steenkool of aardgas. Bij het verbranden van fossiele brandstoffen komen de koolstofatomen in aanraking met de zuurstofmoleculen in de atmosfeer. Samen vormen ze koolstofdioxyde of CO2. Dit fenomeen doet zich niet voor in een kerncentrale.

Uranium bevindt zich in de aardkorst en het zeewater. De vindplaatsen in de aardkorst bevinden zich overal ter wereld, met concentraties in Australië, Kazachstan, Canada, de Verenigde Staten, Zuid-Afrika, Namibië, Niger en Brazilië. Vandaag volstaan die vindplaatsen.  (er stond: volstaan niet!  Suffisantes!) Voor de toekomst denkt men ook aan de extractie van uranium uit zeewater.

Atoombommen bestaan uit bijzonder zuiver uranium of plutonium. Deze zuiverheid vergt een lange industriële voorbereiding, die verrijking wordt genoemd.

Ook in kerncentrales wordt uranium gebruikt. Het uranium wordt in niet-militaire fabrieken verrijkt. Deze fabrieken zijn niet voldoende uitgerust om zuiver uranium te produceren dat voor militaire doeleinden kan worden gebruikt.

In de kerncentrale leidt de nucleaire reactie ook tot de productie van plutonium. Het bevindt zich in de gebruikte splijtstof. Doordat het vermengd is met de splijtstof is het niet zuiver en kan het dus niet gebruikt worden in een nucleair wapen.

Vandaag de dag werken de kerncentrales volgens het principe van de kernsplitsing (het splitsen van een zwaar atoom in twee lichte atomen). Kernfusie is de fusie van twee lichte atomen die samen een zwaarder atoom vormen. Dat gebeurt op een natuurlijke manier in de zon en de sterren. De warmte die de zonnestralen vrijgeven, komt van de fusiereacties die er continu plaatsvinden. Kernfusie in een kernreactor probeert dit fenomeen na te bootsen. De energie die bij fusie geproduceerd wordt, is veel groter dan de energie tengevolge van kernsplitsing. Om grote hoeveelheden energie te produceren hebben we dus minder splijtstof nodig en is er minder kernafval. Daarom vertegenwoordigt kernfusie een enorm energiepotentieel voor de toekomst.